می گویم نگفته ها

و سایرِموجودات در طبیعت ومحیط بلوچستان به زبان بلوچی:

دَجُک(daǰok)  = جوجه تیغی▼

سیکـُـنْـڌ( sī konĎ)▼= نوعی دیگر از جوجه تیغی وخارپُشت

پُـلـَـنگ polang= پلنگ▼

شڃـر(šëhr) = شیر:▼

بـَـبْـرbabr :▼

گــُـراز:▼

هَـپْـتار( haptār )= کــَـپْـتار▼

گامڃش( gāmëhš ) = گاومیش▼

چُـگـْـبَـر=بَکــْـشۏشـَگ ؛ کنایه ازانسانهای جنگلی و وحشی

دله؛سیاه گوش؛▼پشِّک کوهی ؛کانْگرو

  هیکّ یا هوکّ = خوک▼

رۏباه( rӧwbāh )=روباه▼

پـیلّ = فیل▼

اُشتـِــر  = شتر▼

گـۏک( gӧwk) = گاو ▼

 گـۏرَهــَـر ( gӧwrahar)= گورخر▼

تـۏلــَـگ( tӧwlag)= شغال▼

پُشـَـنْـز(pošanz) = نوعی از پلنگ اما ضعیف تر▼

 گــُرْکْ GORK▼= گرگ

زومّ یا زیمّ = عقرب▼

سبز کــَـباهُک▼( sabzkabāhok) = سبز قبا

کــُـلی = بلبل خرما▼

  آپانْبُـڌو یا  بَـــ̈ط = مرغابی یا اُردک▼

کـۏکــَـلّ (kӧwkall)= نوعی اردک؛ غاز▼

کــَـنْـگ = حواصیل ؛ مرغ ماهی خوار▼

لــَـپـۏک( lapӧwk) ▼=نوعی اردک که درشالیزارخودش را

مخفی نگه می دارد؛پرنده جیرفتی

سَگارو▼=( دُراج) نوعی پرنده شبیه اردک؛چور

کانْـکــَـژّ = زاغ▼

پی پَلاستــُک ▼ = پرستو

سیچّانـَـگ = کورکور

بو (bū) = جغد▼

مۏرمُرگ(mӧwrmorg) ▼:تاهوس(tāhūs)=طاووس

چاهیگ = کبوتر وحشی▼

مـیــ̈طّـو▼ = طوطی (mī ŤŤū )  

پُگــَـل وار ▼= ماهی خوار

زردگــُـوَر▼ = زردسینه=زردگـُوَل

کـۏهی کــُـرۏس▼(kӧwhī  korӧws )=هُدهُد

گــُـوَراگ▼= کـَلاغ

 جـِنـْگ = جوشْک : چُگــُک▼ = گنجشک

مُکـُـنْــ̈طـُک(mokonŤok) نوعی مورچه درشت اندام

بڃنـَه مَکِسْک  bëhnamakesk))= زنبور عسل

کاکرۏس (kākorӧws) = سوسْک

دَنْدِسْک = زنبورزرد

زَهْمْ جَنْ = zahmǰan= آخوندَک

مَدَگْ  madag==   ملخ

کــُـلّ = نوعی ملخ

پــِرِّک = perrek = سنجاقک

مَکِسْک makesk = مگس

مُلّاهو = پروانه

کــَـــ̈طــَـگــَّـر و سڃسیگ و کـَـپـِنـْجـِّـر▼= باقرقره گندمی وتیهو

گــۏج gӧwǰ ▼ =  مارمولک = بزمچه

باگار =▼جکوی درختی

▼ چــِـرْتِک و رَئـیسُّـک = توکای آبی ؛نوعی سسک

شِکاریگ =▼ عقاب طلایی

اُشتِـرمُرْگ = شترمرغ

کــَـپُــۏت( kapӧwt)  =▼ قـُمری

كُرۏس:/koröws/ خروس

سُهْـرْ دُمْبُک = کمرکولی▼= سهره دمگاه زرد؛دُم سرخها

کــَبْگ و آهوگ یا آسْک▼ = بز کوهی ؛ آهو▼؛ کبک

 کۏهی گــُـوَرانْــڌ و آهوگ▼ = کل وحشی نر

سارْم = سار

سُهردُمبَلـُک = دم سرخ معمولی ؛کمرکلی کشمیری

بَـــرُک ▼= سسک

کۏهی کـــَـرْگــُـشْک = ...▼ خرگوش وحشی ؛غیراهلی

سڃسیگی چُکّ  و زَهگ =▼ جوجه ی تـیـهو

گانـْـڌو ( gānĎū)▼= تِمْساح

کۏهی گۏج ( kӧwhīgӧwǰ)▼  = خاردم

تیر مار▼

▼گــَــرّ یا کُه گـَرّ = مارزنگی

 شاتــۏل( šātӧwl) یا شاتــۏ =▼مرغِ  یا کریم ؛ موسی کو تقی

کــَـلات (kalāt )▼ = قلعه

اَپْـس یا اسْپ▼ = اسب

اَژدِیا▼ = اژدها

پاگاس (pāgās) = دُلفین

 شادی▼ = میمون

  شـَـپْ چَلـَـتــُک▼ = خـُـفـّاش

سِیَه مار(seyahmār)▼ =مارکبری؛ افعی

تــَـلار(talār)▼= صخره

 ̈طـیــ̈طیاسْک یا ̈طـیــ̈طی( Ť ī Ť ī)=دیدومک:نوعی لک لک▼

 ̈طـیلـّو= مرغ آب وگِل؛خروس کولی

پُـگــَـل ؛ پُگــُـل یا پَــ̈طـّک =▼ قورباغه

ماهیگ▼ = ماهی

تــَـگــَـس = خرچنگ

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
مثنوی وطن
ازصفحه 143 کتابم : دستور بلوچی ؛ فارسی
سال نشر 1381-انتشارات اساطیر- تهران-تیراژ: 3000جلد

وطن
1) وطن رۏچِـن وطن ماهِـن خدایا * وطن نازُکْ تَـوارڃ بو پَـه ما را

2) وطنْ آرامِشَـئ جاهِـنْ پَه مـردانْ *تَنَکْ چَمّڃـنْ لـَبڃ داری پـَه مَـردان

3) عجب وَشـَّـنْ تَهی لِمْبوتَهی مَچّ *مَنی فَـرْشَـن تَهی کۏه وتَهی کـَچّ

4) تَهی نـۏد و تَهی جَمْبَـرتَـهی ساز *کجا کِـلـَّن مَنا راحت تَهی ناز

5) دِلـَئ یادان کـَـدڃـن چُـکـَّـئ پَه دَنْتانْ *مَنی عِـشْکا کـَـدی سِنْدَئ گـۏن لُـنْــ̈طانْ

6)گـَنۏکِـنْ دلْ پَما نَرْمڃـنْ کـَپۏتان *پَه بِچْکـَـنْدان پَما سبزڃـن بَـرۏتان

7) مَنی جنّت هـَما هُـشْکڃن دِرَچْکان *وطن پُـلّـِنْ چَه ما پُـلّڃـنْ بَچَکـّان

8) عجـبْ گـَـزّوکـَهیرَنْ تیّ وطن جان *عجبْ شِردڃن ڌگارنْ تیّ وطن جان

9) تَهی جَـمْبَـرْ چَه گـۏدامان وَرَنْ شیر *تَهی عاشک چَه تیّ چَـمّانْ وَرَنْ بـیر

10) وِری وِیْری بِیوتی پولْ؛love یـــو * عجب زڃـبا تَهی باغ وتَهی جـــو

11) تمنّای دل ما را تودیدی؟! *چَه مَـئ باغا گـُل وپُلّڃ نچیدی؟! 

12) دل شیدا ازآن بویت چه گوید؟ * اگرگوید به جز غُصِّه چه روید؟! 

13) صدیقی یا عزیزی یا حبیبی *بکن رحمی بشو بر دل طبیبی 

14) گـُـشُـنْ شَـیْرڃ پَه تهران وپَه شیراز * وطنْ مَـیْگِنْ چَه گرگان وچَه سرباز

15) وفای زاهدانیّان پَه من گـَـنْجْ *مَنی دوری شَه تَوْ بوتـَّـه دلَـئ رنج

16) گـَـنۏکـِن دل پَه ما دیداریاران  * پَه ما مِهْروپَه ما برف ڌَ گاران

17) تـَهی کوچَه مَنی یاتان دمادم!!  * شَه تیّ جانا وفاداری مَـبا کم!!

18) شَپَـئ دلْ نڃکشهرا بَن عجب وَشّ  * نَه بُهتـان ونه غیـبَت بی نه گِرْکـَـشّ

19) گـُـشُنْ گالڃ پَه لاشاروحُمَیْری  * پَه چَهْــباروپَـه بِــنْت ودَشْـتِـیاری

20) وطن وَشـِّـن پَـه هَرانسان عاقل  * نَکـَـنْ دوری چَه آ کۏهانْ مَـنی دل

21) شـَـپَئ اِسْتارومَهْتاپا گـَـنـۏکـُـن  * تَهی نـا و تَهي وۏشانْ وَرۏکـُـــنْ

22) عجب شَرَّنْ تَهی کـۏنـَرْ تَـهی داز  * کِه ایّوبا دَیَنْ گال وگـُـشَنْ راز

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

طبیعت و آثار:

کونْـزَگ ▼= کوزه

دِڃـگ و پادڃـنْـک▼(dëhgopāëhnk) = دیگ و سه پایه اش

 ̈طاسِنی = سنجاق قفلی

کــَـپـَـل ▼= سفال

لانْــچ = لـنْج

تــَمْبو  ▼=چادر صحرایی

سُواس = نوعی کفش که آنرا با برگ داز  (درختچه ای وحشی) می سازند

مُرْداک یا پَرُند(پَرَند) = وسیله ای برای بالا رفتن از درخت خرما