بلوچانی ربان و شعر عیدانه

2) مضاف و مضافٌ الیه؛ موصوف وصفت:
تفاوت زبان بلوچی با زبان فارسی دربحثِ
مضاف و مضافٌ الیه؛ موصوف وصفت▼
آســَـئ دوتّ :دود آتش
رمضانــَـئ ماه ◄ماه رمضان(مضاف و مضافٌ الیه)
نـڃکڃن رمَضان = رمضان نیکو(موصوف وصفت)
دَبــّـۏجَــئ وَهْــد◄وقت افطار*دَبــّـۏجَــئ ̈طـڃـم◄وقت افطار:▼

تفاوت دیگر:
برخلاف این قاعده اگر ضمیرمن ؛ تو و او مضافٌ اِلیه باشند
بین این کلمات ومضاف یایی شبیه یای نسبت قرار می گیرد◄مثال▼
چشم من◄ مـَنی چــَـمّ (گویش مَـکـُّران) یا
نــی چَــمّ (گویش سرحدّ)◄ تـَهی دست = دست تو(گویش؛مکــُّران)
تی دست = دست تو □ آهی پاد = پای او = آئـی پاد
آهی چَمّ = چشم او = آئــی چَمّ
علامتی که بین مضاف ومضافٌ اِلیه می آید▼
: (ــَــئ یا یْــحْ)مثال:
چَـمّــَئ رنگ= رنگِ چشم
شڃـرَئ مالک= مالکِ شیر▼

علامتی که بین موصوف وصفت می آید یعنی بعدازصفت
توجه: درزبان بلوچی صفت پیش از موصوف آمده ؛ ازاین جهت
بازبان انگلیسی مشابهت دارد:▼
(ڃن)مثال: زردڃـن گــُل= گـُل زرد
وَشـِّڃـن وَراک◄غذای خوش طعم(موصوف وصفت)
گـۏکـــَئ لاپ = شکم گاو* آزْمانـَئ اِسْـتار= ستاره ی آسمان
عدد ومعدود :
ســَــئ ماه = سه ماه *هشتـُـمی ماه = ماه هشتم
سَـیْــمــی سال = سال سوم * دَهُـمـی سال = سال دهم
پادَئ پــِنـْچ = ناخن پا ■ مُــرگــَـئ بال= بال مرغ
زَنــْـڌڃـن مَرد= مردچاق □ کۏرڃن جَنـِڃن = زن کور(موصوف وصفت)
آزْمانـــَــئ جـَمـبَر = ابر آسمان * بهشتی مُرْگْ = مرغ بهشتی▼
دِرَچْـکــَئ تاک◄برگِ درخت* دِرَچْکی تاک ◄(صفت نسبی) برگی که مخصوص
ومنسوب به درخت باشد گۏکـی چَم◄یای نسبت(صفت نسبی)= مثل:مردتهرانی
◄مخصوصاً چشم گاو نه چشم موجودی دیگر
دستور زبان(بُنْ رَهْـبَـنْد)صرف:

صرف فعل ماضی ساده:
1.شُـتــُن = رفتم 2. شـُـتـَـئ = رفتی 3. شُـتْ = رفت
مفـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــرد
1.شُـتِن = رفتیم 2. شُتـَـئ = رفتید 3. شُتـَـنـْتّ = رفتند
جمـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــع
درزبان بلوچی دوم شخص مفرد و دوم شخص جمع
شکلی یکسان دارند!!!
1.نِشْتـُن = نشستم 2. نِشْتـَـئ = نشستی 3. نِشْتْ = نشست
مفــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــرد
1.نِشْتِن = نشستیم 2.نِشْتـَـئ = نشستید 3. نِشْتـَـنْـتّ = نشستند
جمــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــع
حرف (ح) درزبان بلوچی غیرملفوظ است.یعنی
فقط نوشته می شود ولی تلفـّظ نمی شود!! و می توان این
حرف را نیز جانشینش ساخت(ئ) = کلمات دو املایی
صرف فعل مضارع اخباری :
1.نِـنـْدُنْ=می نشینم 2. نِنـْدَئ(نِنـْدَیْحْ) =می نشینی3. نِنْدیتّ=می نشیند
مفــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــرد
1.نِـنـْدِن= می نشینیم2.نِنـْدَئ= می نشینید3.نِنـْدَنـْتّ= می نشینند
جمـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــع
1. 1.وَرُنْ= می خورم2.وَرَئ= می خوری3.وا(وارْتّ)=می خورد
مفــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــرد
1.وَرِنْ= می خوریم2. وَرَئ = می خورید3. وَرَ نْـتْ = می خورند
جــــــمـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــع
دوم شخص مفردوجمع درزبان بلوچی به یک شکل نوشته می شوند.
مَـردڃـنانی کار◄کار مردان
جَـنڃـنانی گــُدان◄پارچه ها ی زنان
نازُرْکـڃن دستان◄دستهای نازک ( صفت وموصوف)
گــُوَنــْـڌڃـن لـــُــ̈طـّ◄چوب کوچک ( صفت وموصوف)
مَردَئ دست = دست مرد
گــُـرْبـَگــَئ دۏستی◄رفاقت گربه
گــُـرْبـَگــَئ چـَمّ = چشم گربه

